Ársskýrsla 2025
ÁVARP FRAMKVÆMDASTJÓRA
Árið 2025 hélt SSNE áfram að styrkja grundvallarhlutverk sitt; að vera samráðsvettvangur sveitarfélaganna, styðja við uppbyggingu atvinnulífs og samfélags og gæta hagsmuna landshlutans í heild, m.a. í stefnumótun og ákvarðanatöku ríkisins. Eins og sjá má með lestri ársskýrslunnar var starfið á árinu fjölbreytt og mörg verkefni sett af stað sem ég ætla að leyfa mér að fullyrða að munu hafa jákvæð áhrif á þróun landshlutans næstu árin.
Starfsfólk SSNE vann að fjölbreyttum verkefnum sem snúa að samfélagi og menningu, atvinnulífi og innviðum. Verkefnin tengd jaðarbyggðum landshlutans héldu áfram að þróast og náðum við þar mikilvægum áfangasigrum líkt og til að mynda ákvörðun umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra um að tryggja raforkutengingar til Langanesbyggðar. Þá var stórt skref stigið með samþykkt þingsályktunar um borgarstefnu fyrir árin 2025-2040 í október, en stefnan byggir á vinnu sem hófst m.a. að frumkvæði stjórnar SSNE á sínum tíma.
Áfram var áhersla lögð á að auka sýnileika SSNE, bæði gagnvart íbúum og atvinnulífi, og lagði starfsfólk okkar sig fram um að vera til staðar; svara, leiðbeina og styðja. Þessi nærvera – í samtölum og ráðgjöf, heimsóknum, vinnustofum og í gegnum daglega upplýsingagjöf í gegnum miðla samtakanna – hefur vonandi aukið skilning meðal almennings, atvinnulífs, sveitarfélaga og stofnana á því hvernig SSNE getur stutt við þeirra verkefni.
Þá lögðum við áherslu á að efla tengsl samtakanna við atvinnulíf og frumkvöðla, og komum meðal annars að því að koma á fót og halda nýjan hraðal í samstarfi landshlutasamtakanna utan höfuðborgarsvæðisins. Hraðallinn fékk heitið Startup Landið, en lokaviðburður hraðalsins var haldinn á Akureyri. Fjölmörg önnur verkefni mætti nefna hér og ég hvet ykkur til að kynna ykkur sérstaklega í ársskýrslunni, t.a.m. stofnun Farsældarráðs Norðurlands eystra og vinnu við gerð sameiginlegrar loftslagsstefnu Norðurlands eystra.
Það sem stendur þó upp úr á árinu er okkar skýra sýn á að landshlutinn hefur óneitanlega burði til vaxtar og endurspeglast hún meðal annars í nýrri Sóknaráætlun Norðurlands eystra 2025-2029 sem samþykkt var í upphafi árs. Hvort sem horft er til nýsköpunar, atvinnulífs, innviða eða menningar og samfélags, þá blasir við mynd af landshluta sem hefur skýra stefnu, sameiginlegan vilja og fólk sem kann að vinna saman og hefur trú á landshlutanum sínum.
Ég vil þakka starfsfólki SSNE fyrir öfluga vinnu og sveitarstjórnum, fyrirtækjum og samstarfsaðilum fyrir traust og gott samstarf á árinu 2025. Árangurinn er fyrst og fremst ykkar. Við höldum áfram inn í nýtt ár með þá sterku trú að Norðurland eystra geti haldið áfram að vaxa og styrkjast – á sínum forsendum og í takt við þarfir íbúanna. Ég hlakka til að halda áfram þessari vegferð með ykkur.
Með kærri kveðju
Albertína Friðbjörg
UM SSNE
Hjá SSNE störfuðu 13 starfsmenn á árinu 2025 á fimm starfsstöðvum: Húsavík, Akureyri, Raufarhöfn, Gíg í Þingeyjarsveit, og Fjallabyggð. Grunnfjöldi stöðugilda hjá SSNE hefur haldist stöðugur frá stofnun samtakanna og breytingar á milli ára vegna tímabundinna verkefnatengdra ráðninga. Þannig hóf Arnheiður Rán Almarsdóttir störf hjá SSNE í upphafi árs en hún er ráðin í samstarfi við sveitarfélagið Þingeyjarsveit til tveggja ára og er með aðsetur í Gíg. Þá kom Kristín Helga Schiöth til starfa í febrúar til eins árs til að sinna m.a. áhersluverkefni Sóknaráætlunar Norðurlands eystra í umhverfismálum, NACEMAP og svæðisáætlun sorpmála.
Þrír starfsdagar voru á árinu, í mars, apríl og í desember. Á starfsdeginum í mars vann starfsfólk SSNE með Lára Kristín Skúladóttir lóðs og markþjálfi sem bauð upp á styrkleikaþjálfun fyrir starfsfólkið og í apríl var meðal annars farið í starfsmannamyndatöku. Á fundinum í desember var meira lagt upp úr að hittast og eiga skemmtilegan dag saman, en meðal annars var farið í fyrirtækjaheimsóknir.
Eitt af stærri verkefnum SSNE er hagsmunagæsla fyrir hönd landshlutans. Hún felst meðal annars í því að funda reglulega með þingmönnum kjördæmisins og að senda inn umsagnir um lagafrumvörp eftir því sem stjórn ákveður. Þá aðstoðar starfsfólk SSNE við skipulagningu kjördæmaviku þingmanna kjördæmisins í samstarfi við Austurbrú og fyrsta þingmann kjördæmisins.
Þá hafa verið haldnir reglulega fundir framkvæmdastjóra SSNE með sveitarstjórum landshlutans, og starfsfólki sveitarfélaganna og verkefnastjórum SSNE eftir því sem við á í ólíkum málaflokkum. Að auki hefur komist hefð á að framkvæmdastjóri SSNE, ásamt staðgengli, fari og hitti bæjarráð/sveitarstjórnir í landshlutanum í upphafi árs til að kynna það sem efst er á baugi hverju sinni í starfsemi samtakanna.
Stjórn SSNE
Stjórn SSNE skipa fulltrúar frá öllum aðildarsveitarfélögum samtakanna. Í stjórn SSNE sátu:
Lára Halldóra Eiríksdóttir, formaður stjórnar, Helena Eydís Ingólfsdóttir, varaformaður, Guðjón Ólafsson, Katrín Sif Ingvarsdóttir, Axel Grettisson, Hermann Ingi Gunnarsson, Hilda Jana Gísladóttir, Þórunn Sif Harðardóttir, Þröstur Friðfinnsson, Mirjam Blekkenhorst, og Ragnheiður Jóna Ingimarsdóttir en Jóna Björg Hlöðversdóttir kom inn í stjórnina í stað Ragnheiðar Jónu í lok árs.
Allar fundargerðir stjórnar SSNE og úthlutunarnefndar eru aðgengilegar hér á heimasíðu SSNE. Stjórn SSNE fundar alla jafna í fjarfundi, en reynt er að halda staðfundi tvisvar sinnum á ári. Á síðasta ári var haldinn einn staðfundur stjórnar í Eyjafjarðarsveit í júní þar sem fulltrúar Eyjafjarðarsveitar tóku vel á móti stjórninni. Farið var í heimsókn í nýjan fimm deilda leikskóla sveitarinnar sem verður opnaður í haust. Þá voru hrossaræktendur að Hólshúsum heimsóttir, svínabændur á Sölvastöðum og kornbændur í kornþurrkstöðinni að Laugalandi.
Skýrslar stjónar
Á árinu 2025 lagði stjórn SSNE áherslu á að efla sýnileika samtakanna, auka samtalið við atvinnulífið og tryggja að starf samtakanna væri í takt við þarfir sveitarfélaga, íbúa og atvinnulífs. Verkefnin sem unnin voru á árinu sýna glöggt að landshlutinn býr yfir miklum styrkleikum: Fjölbreyttu atvinnulífi, öflugum samfélögum, ríku menningarlífi og sívaxandi nýsköpunarumhverfi. Á árinu voru tekin skref fram á við í öllum þessum þáttum.
Ný Sóknaráætlun Norðurlands eystra sem var formlega samþykkt á aukaþingi í janúar var sem áður helsti leiðarvísir stjórnar í forgangsröðun verkefna. Með samþykkt borgarstefnu fyrir árin 2025–2040 á Alþingi haustið 2025 náðist svo fram eitt af markmiðum fyrri Sóknaráætlunar Norðurlands eystra sem skapaði skýran ramma fyrir uppbyggingu sem mun skipta landið allt máli. Báðar þessar stefnur, sem og innviða- og samgöngustefna SSNE hafa þegar haft áhrif á forgangsröðun stjórnvalda þegar kemur að innviðum, menntun, heilbrigðismálum og atvinnulífi – og undirstrikar það sem stjórnin telur mikilvægt: að landshlutinn hefur bæði burði og vilja til sameiginlegra lausna. Með sameiginlegri stefnumótun, eins og í fyrrnefndum dæmum, aukum við líkurnar á að ná fram sameiginlegum hagsmunamálum okkar.
Þá var áfram unnið að mikilvægum verkefnum í jaðarbyggðum. Framfarir á norðausturhorni landshlutans sýna hverju markviss samvinna sveitarfélaga, ríkis og heimafólks getur skilað. Þessi verkefni hafa styrkt stoðir smærri byggðarlaga og skapað skilyrði fyrir frekari uppbyggingu á sviði atvinnu, innviða og samfélagsþjónustu. Á árinu kom skýrt fram að jaðarbyggðir gegna ekki aðeins mikilvægu hlutverki í byggðafestu heldur einnig í framtíðarþróun svæðisins í heild. Þá er farsældarráð Norðurlands eystra farið af stað með krafti og verður spennandi að fylgjast með því vaxa og dafna.
Eitt af stóru verkefnum SSNE er að halda utan um Uppbyggingarsjóð Sóknaráætlunar Norðurlands eystra. Menningar- og samfélagsverkefni voru áberandi í úthlutun Uppbyggingarsjóðs á árinu enda eru þau ákaflega mikilvæg sem drifkraftur byggðaþróunar. Þegar dreifing umsókna er skoðuð er þó ljóst að halda þarf áfram að vinna að því að efla og fjölga umsóknum í atvinnuþróunar- og nýsköpunarhluta sjóðsins.
Stjórnin sá þó jákvæða þróun í atvinnu-, nýsköpunar- og menningarmálum á árinu. Fjölgun nýsköpunarviðburða, ásamt því sem fleiri sem sóttu í fjölbreytta ráðgjöf hjá starfsfólki SSNE einkenndu árið. Stuðningur við ytri verkefni eins og til dæmis Kveikjuna hjá Drift EA, sem er eitt af áhersluverkefnum Sóknaráætlunar Norðurlands eystra, styður beint við þróun og eflingu innan starfandi fyrirtækja. Þá sýnir öflug tenging við fjárfesta og háskólasamfélag að svæðið hefur einstaka möguleika á að laða að og styðja við skapandi hugmyndir. Á komandi ári mun fara fram áframhaldandi vinna í verkefnum tengdum eflingu stoðkerfis atvinnulífsins, með ólíkum aðilum innan og utan landshlutans, áframhaldandi þróun nýsköpunarviðburða ásamt því sem áfram verður lögð á að tengja saman fjárfesta og tækifæri í landshlutanum.
Stjórn SSNE vill þakka starfsfólki samtakanna, sveitarfélögunum og fjölmörgum samstarfsaðilum fyrir öflugt og faglegt starf á árinu. Stjórnin horfir bjartsýn fram á næstu skref og trúir því í einlægni að Norðurland eystra standi sterkara en nokkru sinni fyrr – með sameiginlega sýn, öflugan vilja til að sækja fram og landshluta sem býður upp á ótalmörg tækifæri fyrir íbúa, atvinnulíf og samfélag.
Þing SSNE
Á árinu 2025 hélt SSNE þrjú þing þar sem áhersla var á sameiginlega stefnumótun, faglega umræðu og samstarf sveitarfélaganna.
Aukaþing var haldið rafrænt 7. janúar þar sem ný Sóknaráætlun Norðurlands eystra 2025–2029 var kynnt og samþykkt.
Ársþing SSNE fór fram 2.-3. apríl á Hótel Natur, Svalbarðsstrandarhreppi. Dagskrá ársþingsins var fjölbreytt en auk hefðbundinna aðalfundarstarfa var þar fjallað um helstu verkefni ársins, ný tækifæri í atvinnulífi og innviðauppbyggingu, auk þess sem haldnar voru vinnustofur með áherslu á leiðsögn, samskipti og samstarf kjörinna fulltrúa.
Ályktanir ársþings SSNE 2025 má nálgast hér.
Haustþing SSNE var haldið rafrænt 29. október 2025. Á ársþinginu var að venju hefðbundin dagskrá samkvæmt samþykktum SSNE, auk ávarpa gesta og kynninga frá samstarfsaðilum; Markaðsstofu Norðurlands, Eimi og Heilbrigðiseftirliti Norðurlands eystra. Í lok þingsins haldin stutt málstofa um Strandsvæðaskipulag – verkfæri til ákvarðanatöku.
Ályktanir haustþings SSNE 2025 má nálgast hér.
Þingin voru vel sótt og staðfestu þann vilja sveitarfélaganna að vinna saman að sameiginlegum verkefnum og að áframhaldandi þróun landshlutans. Skýr áhersla kom einnig fram um mikilvægi þess að styðja vel við uppbyggingu atvinnulífs á svæðinu og sameiginlega hagsmunagæslu landshlutans. Hefur sú áhersla endurspeglast í starfsemi SSNE á árinu.
Sýnileiki og miðlar SSNE
Sýnileiki og öflug upplýsingamiðlun skipuðu stóran sess í starfi SSNE árið 2025. Markmiðið var að efla tengsl innan og utan landshlutans, og tryggja að íbúar og atvinnulíf hefðu aðgang að upplýsingum um starfsemi samstakanna og þjónustu þeirra.
Heimasíða SSNE (www.ssne.is) var áfram þungamiðja fyrir miðlun og upplýsingagjöf, en þar birtust 224 fréttir á árinu, auk fjölda viðburða og umsóknarfresta í ýmsa sjóði. Á vefnum er til gott safn gagnlegra upplýsinga, t.a.m. um starfsemina, fundargerðir, reglur og samþykktir, styrkjaumhverfið og fréttum af innra starfi og því helsta sem í gangi er hverju sinni. Þar er einnig hægt að panta viðtal við atvinnuráðgjafa og skrá sig á póstlista fréttabréfs SSNE.
Samfélagsmiðlar SSNE – Facebook og Instagram – voru markvisst nýttir til að deila fréttum, myndum og viðburðum, auka sýnileika verkefna og vísa áfram á efni á vefnum. SSNE notast einnig töluvert við viðburðaeiningu Facebook til að kynna viðburði á sínum vegum enda fá slíkir viðburðir oft góða dreifingu. Á Facebook síðu SSNE eru um 1800 fylgjendur og um 850 fylgjendur á Instagram síðunni.
Youtube rás SSNE þjónar áfram hlutverki safns fyrir upptökur og kynningarefni, meðal annars myndbönd sem tengjast áhersluverkefninu Aukinn sýnileiki Norðurlands eystra.
Mánaðarlegt fréttabréf SSNE hélt áfram að vera fastur liður í upplýsingamiðlun, með yfir 260 skráðum áskrifendum. Fyrir áhugasöm má skrá sig hér.
Auk stafrænnar miðlunar lagði starfsfólk áherslu á beint samtal og nærveru. Á árinu voru 36 fyrirtækja- og stofnanaheimsóknir sem styrktu tengsl við atvinnulíf og samfélag, ásamt því að kynna þjónustu SSNE og benda á möguleg tækifæri í.
BYGGÐAÞRÓUN
Jákvæð byggðaþróun og hagsmunagæsla jaðarbyggða
Eitt af stærstu verkefnum SSNE er að stuðla að jákvæðri byggðaþróun í landshlutanum öllum og ekki síst standa vörð um hagsmuni jaðarbyggða. Þannig leggja samtökin áherslu á að styðja við verkefni innan Byggðaáætlunar, Sóknaráætlunar og verkefni innan Brothættra byggða, þar sem markvisst er unnið að því að stuðla að öflugu atvinnulífi og að gera landshlutann að samkeppnishæfum valkosti, bæði til atvinnu og búsetu.
Árið 2025 var unnið markvisst að því að efla byggðaþróun á norðausturhorninu. Þannig skilaði verkefnið um innviðauppbyggingu í Langanesbyggð og framhald brothættra byggða á Raufarhöfn og í Öxarfirði í samstarfi við Byggðastofnun áþreifanlegum árangri. Áhersla var á að sameina krafta sveitarfélaga og ríkis til að tryggja sjálfbæra uppbyggingu til framtíðar.
BBII - Framhald brothættra byggða á Raufarhöfn og í Öxarfirði
Árið 2025 valdi Byggðastofnun verkefnin Raufarhöfn og framtíðin og Öxarfjörður í sókn til að taka þátt í nýju tilraunaverkefni til þriggja ára, sem má líta á sem nokkurskonar framhald af verkefninu Brothættar byggðir. SSNE, Norðurþing og Byggðastofnun standa að verkefninu sem hefur farið vel af stað. Veittir eru verkefnastyrkir og stuðningur á vegum Brothættra byggða til þróunarverkefna og annarra samfélagseflandi verkefna. Verkefni þurfa að styðja við markmið og framtíðarsýn í verkefninu Brothættar byggðir í viðkomandi byggðarlagi.
Tekin var ákvörðun að hafa sameiginlega verkefnisstjórn yfir bæði verkefnin, verkefnastjórn skipa:
Guðmundur Baldvin Guðmundsson, fulltrúi Norðurþings og formaður verkefnisstjórnar Olga Friðriksdóttir, fulltrúi íbúa Raufarhafnar
Ólafur Gísli Agnarsson, fulltrúi íbúa Raufarhafnar
Charlotta V. Englund, fulltrúi íbúa Öxarfjarðarhéraðs
Thomas Helmig, fulltrúi íbúa Öxarfjarðarhéraðs
Hildur Halldórsdóttir, fulltrúi SSNE
Helga Harðardóttir, fulltrúi Byggðastofnunar
Kristján Þ. Halldórsson, fulltrúi Byggðastofnunar
Auglýst var eftir styrkumsóknum í tilraunabyggðaþróunarverkefnið í apríl 2025 og úthlutað í júní.
Nánar um úthlutun á Raufarhöfn.
Nánar um úthlutun í Öxarfjarðarhéraði.
Innviðauppbygging í Langanesbyggð
Í upphafi árs 2024 skrifuðu Langanesbyggð og SSNE undir samning um framkvæmd verkefnisins Innviðauppbygging í Langanesbyggð. Innviðaráðuneytið styrkir verkefnið til tveggja ára, en markmið þess er að styðja við efnahagslega uppbyggingu Langanesbyggðar með því að skilgreina tækifæri og framtíðarsýn hvað varðar uppbyggingu innviða og atvinnusköpun. Verkefnið á jafnframt að styrkja stöðu nýsameinaðs sveitarfélags og auðvelda þí að sækja fram í þágu íbúa sinna. Að þessari vinnu kemur starfsfólk SSNE og starfsfólk Langanesbyggðar.
Á árinu 2025 var sérstök áhersla lögð á orkumál og orkuöryggi, enda eru þau forsenda áframhaldandi uppbyggingar á svæðinu. Í nóvember heimsóttu umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra ásamt fulltrúum Rarik og Landsnets Þórshöfn, þar sem undirritað var nýtt samkomulag um uppbyggingu raforkuinnviða á Norðausturlandi. Samkomulagið kveður á um lagningu 33 kV strengs frá Vopnafirði til Þórshafnar og áform um 132 kV flutningslínu frá Kópaskeri til Þórshafnar, sem munu styrkja orkuöryggi til framtíðar og skapa raunhæfan grunn fyrir ný verkefni og fjölbreyttara atvinnulíf.
Þessar aðgerðir eru stórt framfaraskref fyrir sveitarfélagið og allt norðausturhornið og endurspegla hversu mikilvæg samvinna ríkis, sveitarfélaga og heimafólks er þegar kemur að uppbyggingu innviða. Verkefnið hefur fært Langanesbyggð nær markmiðum sínum um sterkara atvinnulíf, öflugri þjónustu og sjálfbæra framtíð, og mun áfram vera lykilverkefni í byggðaþróun á svæðinu.
Stefnumótandi byggðaáætlun 2022-2036
Á árinu 2025 fengu tvö verkefni á starfssvæði SSNE styrk úr úthlutun Eyjólfs Ármannssonar, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra úr aðgerð C.1 – Sértæk verkefni sóknaráætlanasvæða í stefnumótandi byggðaáætlun 2022-2036.
Markmiðið með aðgerðinni er að tengja sóknaráætlanir landshluta við byggðaáætlun og færa heimafólki aukna ábyrgð á ráðstöfun fjármuna. Landshlutasamtök sveitarfélaga geta sótt um framlög í samkeppnissjóð vegna verkefna sem nýtast einstökum svæðum eða byggðarlögum innan landshlutans eða landshlutanum í heild. Verkefni sem talin eru hafa varanleg áhrif, eru atvinnuskapandi og hvetja til nýsköpunar verði í forgangi.
Verkefnin á starfssvæði SSNE sem hlutu styrk voru:
Ráðhúsið á Raufarhöfn, atvinnu- og samfélagssetur
Styrkþegi: Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra.
Styrkupphæð: 8 m.kr.
Með atvinnu- og samfélagssetri er verið að skapa aðstöðu til fjölbreyttari atvinnustarfsemi á staðnum, laða að frumkvöðla og nema, efla menntastig þorpsins og styrkja stoðir þess sem fyrir er. Fjölbreytt starfsemi er þegar í húsinu, m.a. SSNE, Norðurþing, Orkuveita Húsavíkur, Landsbankinn og Íslandspóstur og því góður grunnur.
Endurnýjun hluta stofnlagnar frá borholu Hitaveitu Öxarfjarðarhéraðs við Skógalón
Styrkþegi: Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra.
Styrkupphæð: 15 m.kr.
Stofnlögnin frá borholu Hitaveitu Öxarfjarðarhéraðs við Skógalón er 27 ára gömul plastlögn sem er farin að bila og flutningsgetan er takmörkuð. Leggja á nýja stofnlögn í stálefni en með því eykst flutningsgetan og endingartími lagnarinnar.
Svæðisborgin Akureyri
Samþykkt Alþingis á þingsályktun um borgarstefnu fyrir árin 2025–2040 í október 2025 markaði tímamót fyrir byggðaþróun á Íslandi. Með samþykkt stefnunnar er Akureyri formlega skilgreind sem svæðisborg og hlutverk hennar í þróun byggðar á landsvísu viðurkennt með skýrum hætti. Niðurstaðan er í fullu samræmi við áherslur í Sóknaráætlun Norðurlands eystra og þá vinnu sem stjórn SSNE hefur haft forystu um á undanförnum árum.
Borgarstefnan miðar að því að styrkja tvö borgarsvæði á Íslandi – Reykjavík og Akureyri – og þar með skapa fjölbreyttari búsetukosti, bæta aðgengi að þjónustu og stuðla að markvissari uppbyggingu innviða, menntunar og atvinnulífs. Með því að efla Akureyri sem þjónustu-, mennta- og atvinnukjarna verður svæðið betur í stakk búið til að styðja við vöxt og verðmætasköpun á landinu öllu.
Með samþykkt þingsályktunarinnar er ríkisstjórninni falið að vinna að framkvæmd borgarstefnunnar. Farsæl innleiðing hennar getur skapað fjölmörg tækifæri fyrir landshlutann, meðal annars með aukinni nýsköpun, samkeppnishæfri þjónustu og auknu jafnvægi í byggðaþróun. Lykilatriði verður að aðgerðir og fjármögnun fylgi stefnunni eftir og að áherslurnar birtist skýrt í samgöngu-, byggða- og fjármálaáætlunum ríkisins.
Borgarstefnan staðfestir mikilvægi Akureyrar fyrir framtíðarþróun Norðurlands eystra og skapar skýran ramma utan um áframhaldandi samvinnu sveitarfélaga og SSNE við að efla stoðir svæðisins.
SÓKNARÁÆTLUN NORÐURLANDS EYSTRA
Um Sóknaráætlun - eftirfylgni hennar
Sóknaráætlun Norðurlands eystra var leiðarljós í starfsemi SSNE á árinu eins og áður. Ný Sóknaráætlun fyrir árin 2026-2029 var samþykkt á aukaþingi SSNE í janúar 2025 og má sjá hana hér.
Sóknaráætlanir landshluta eru stefnumótandi áætlanir sem taka til starfssvæða landshlutasamtaka sveitarfélaga. Í þeim kemur fram stöðumat viðkomandi landshluta, framtíðarsýn, markmið og aðgerðir til að ná þeim markmiðum. Í Sóknaráætlunum landshluta skal mælt fyrir um svæðisbundnar áherslur sem taka mið af meginmarkmiðum byggðaáætlunar, landsskipulagsstefnu, skipulagsáætlunum, menningarstefnu og, eftir atvikum, annarri opinberri stefnumótun.
Samráðsvettvangur Sóknaráætlunar
Á árinu fundaði Samráðsvettvangur Sóknaráætlunar Norðurlands eystra tvisvar sinnum í fjarfundi. Á fyrri fundinum var ný Sóknaráætlun kynnt ítarlega en hún gildir til ársloka 2029 og á síðari fundinum var úthlutun úr Uppbyggingarsjóði 2026 kynnt ásamt áhersluverkefnum stjórnar SSNE fyrir árið 2026.
Samkvæmt samningi um Sóknaráætlun ber SSNE að starfrækja samráðsvettvang. Þátttakendur í samráðsvettvangi Sóknaráætlunar Norðurlands eystra hafa beina aðkomu að gerð Sóknaráætlunar fyrir landshlutann, en samráðsvettvangurinn var virkjaður í lok árs 2022. Með samráðsvettvanginum er stuðlað að því að ólíkar raddir frá ólíkum hópum og svæðum landshlutans hafi áhrif á Sóknaráætlunina og framgang hennar sem SSNE starfar eftir.
Í samráðsvettvangnum situr fjölbreyttur hópur. Þar má finna fólk á öllum aldri og af ólíkum kynjum sem hafa reynslu af ólíkum sviðum mannlífsins. Samráðsvettvangurinn samanstendur af fólki úr atvinnulífinu, fræðasamfélaginu, fólki sem hefur tengsl við félagasamtök, starfsmönnum og fulltrúum opinberra stofnana, kjörnum fulltrúum, ungmennum og af erlendum uppruna. Öll geta óskað eftir sæti í samráðsvettvangnum og er einfalt að skrá sig hér.
Uppbyggingarsjóður
Unnið var að áframhaldandi einföldun Uppbyggingarsjóðs á árinu. Stærsta breytingin þar var upptaka nýs umsóknar- og matskerfis fyrir sjóðinn. Byggðastofnun samdi fyrir hönd landshlutasamtakanna við Rannís um aðgang að þeirra kerfi og gekk sú innleiðing vel.
Þá var einnig gerð sú breyting á árinu að skipan í úthlutunarnefnd er nú alfarið í höndum stjórnar SSNE og voru skipaðir sex einstaklingar í nefndina:
Úthlutunarnefnd 2025 vegna úthlutunar 2026:
Hilda Jana Gísladóttir, formaður
Thomas Helming
Arnór Benónýsson
Arnar Þór Stefánsson
Halldóra J. Friðbergsdóttir
Linda Margrét Sigurðardóttir
Í umsóknarferlinu urðu þó þær breytingar að Hilda Jana og Arnór létu af störfum í nefndinni og í þeirra stað komu Guðni Bragason og Kristín Sóley Björnsdóttir, sem tók að sér hlutverk formanns nefndarinnar.
Opnað var fyrir umsóknir styrkja þann 11. september og var umsóknarfrestur til 22. október. Alls bárust 127 umsóknir, þar af voru 76 menningar- og samfélagsverkefni, 36 atvinnu- og nýsköpunarverkefni og 15 stofn- og rekstrarstyrkir menningarstofnana. Sótt var um fyrir um það bil 290 milljónum en úthlutað var 74 milljónum að þessu sinni.
Listi yfir styrkt verkefni má finna hér.
Áhersluverkefni
Stjórn SSNE valdi 14 verkefni á árinu sem áhersluverkefni Sóknaráætlunar Norðurlands eystra. Heildarstyrkur til verkefnanna var um 77 milljónir króna sem skiptust á eftirfarandi verkefni:
Upptakturinn - Tónsköpunarverðlaun barna og ungmenna. Markmið verkefnisins eru að stuðla að tónsköpun ungs fólks, hvetja börn og ungmenni til að semja eigin tónlist og aðstoða þau við að fullvinna hugmyndir sínar í vinnusmiðju með fagfólki, auk þess að gefa þeim tækifæri til að upplifa eigin tónlist í flutningi atvinnutónlistarfólks við kjöraðstæður á tónleikum í Menningarhúsinu Hofi. Til verða ný tónverk sem flutt verða á tónleikum Upptaktsins í Hofi, auk þess sem þau verða varðveitt með upptöku. Verk ársins voru sýnd á RÚV og má nálgast hér.
Veltek - heilbrigðis- og velferðartækniklasi Norðurlands eystra. Markmið verkefnisins er að efla nýsköpun í velferðar- og heilbrigðisþjónustu, deila nýsköpunarþekkingu á milli svæða, stofnana og sveitarfélaga. Undirmarkmið er að efla norrænt nýsköpunarsamstarf um velferðartækni og draga norrænt fjármagn inn á svæðið.
LOFTUM - fræðsla um umhverfis- og loftslagsmál. Meginmarkmið verkefnisins er að efla þekkingu á umhverfis- og loftslagsmálum meðal starfsfólks sveitarfélaga, kjörinna fulltrúa og fulltrúa í fastanefndum á starfssvæði SSNE. Upplýsingar um námskeið má finna hér.
Fiðringur, hæfileikakeppni unglinga á Norðurlandi eystra. Markmið verkefnisins er að stuðla að listsköpun ungmenna og hvetja þau til að semja, æfa og flytja sína eigin frumsköpun. Að leiðbeina ungmennum í samvinnu, lýðræðislegri hugsun og ákvarðanatöku þegar kemur að því að velja milli hugmynda og gera þær að veruleika. Að skapa vettvang fyrir ungmenni af öllu svæðinu til að halda uppskeruhátíð og flytja verk sín á stóru sviði með öllum leikhústöfrunum. Nokkurs konar ávarp samtímans í beinni. Fyrirmyndir Fiðrings eru hinn árlegi Skrekkur í Reykjavík og Skjálftinn á Suðurlandi. Fiðringur fór fram í Hofi, atriðin voru sýnd á RÚV og eru aðgengileg hér.
Eimur. Markmið verkefnisins er að bæta nýtingu auðlinda á Norðurlandi eystra með verðmætasköpun, sjálfbærni og nýsköpun að leiðarljósi. Eimur er samstarfsverkefni Landsvirkjunar, Norðurorku, Orkuveitu Húsavíkur, Samtaka sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra (SSNE) og Umhverfis-, orku-, og loftslagsráðuneytisins. Eimur miðar að því að leiða saman fólk og fyrirtæki til samstarfs um tilraunir, rannsóknir og þróunarverkefni á sviði orku-, auðlinda-, og loftslagsmála, meðal annars með öflun alþjóðlegs fjármagns. Sjá nánar um Eim hér.
Kveikjan, nýsköpunarvettvangur atvinnulífs og fræðasamfélags. Markmið verkefnisins er að efla nýsköpun innan starfandi fyrirtækja. Kveikjan veitir fyrirtækjum einstakt tækifæri til að vaxa, þróast og tengjast frumkvöðlum með nýja sýn sem getur leitt til verðmæts samstarfs við frumkvöðla eða frumkvöðlafyrirtæki. Verkefnið er unnið af Drift EA.
Gönguleiðir á Norðurlandi eystra. Megintilgangur verkefnis er skráning gönguleiða inn í miðlægt skráningarkerfi um gönguleiðir sem er eins fyrir allt landið. Ferðamálastofa hýsir gagnagrunninn. Tilgangurinn er að miðla samræmdum og áreiðanlegum upplýsingum um gönguleiðir á starfssvæði SSNE og hvetja til ferðalaga, útivistar og náttúruskoðunar á ábyrgan og öruggan hátt. Verkefninu er ætlað að auðvelda ferðafólki að velja hentugar leiðir, sem hæfa hverjum og einum, til þess að upplifunin verði sem öruggust og ánægjulegust.
Fjölskylduþjónusta Norðurlands eystra. Markmið verkefnisins er að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann, ásamt því að efla farsæld barna og fjölskyldna þeirra með samþættum og snemmtækum stuðningi sem byggir á kerfiskenningum. Hér er um að ræða samstarfsverkefni allar sveitarfélaga á Norðurlandi eystra sem áður hefur hlotið 70 m.kr. styrk frá mennta- og barnamálaráðuneyti. Fjölskylduþjónustan er tímabundið stuðningsúrræði fyrir börn á aldrinum 0–18 ára og fjölskyldur þeirra. Úrræðið er hannað til að bregðast við: Fyrstu merkjum um vanda í fjölskyldum, tenglarofi, ofbeldishegðun, andlegri vanlíðan, áföllum, hegðunarerfiðleika, félagslega einangrun, skólaforðun eða deilur foreldra svo dæmi séu tekin.
Öflugt millilandaflug á Norðurlandi. Markmið verkefnisins er að styðja við uppbyggingu á millilandaflugi um Akureyrarflugvöll sem er mikilvæg forsenda uppbyggingar á Norðurlandi eystra, efnahagslega jákvætt fyrir Ísland og bætir búsetuskilyrði í landshlutanum. Verkefnið er unnið í samstarfi við Flugklasann, Markaðsstofu Norðurlands og Akureyrarbæjar. Greina á mikilvægi og ávinning af millilandaflugi til Akureyrar og skýra mikilvægi millilandaflugs um Akureyrarflugvöll í samhengi við verðmætasköpun, öryggismál og fjárfestingar á Norðurlandi og fyrir Ísland í heild.
Líforkuver. Verkefninu er ætlað að vinna áfram að því að koma af stað uppbyggingu líforkuvers í Dysnesi, Eyjafirði. Dýrmæt vinna hefur verið unnin fram að þessu sem mikilvægt er að verði nýtt áfram til að reyna að koma verkefninu á koppinn. Styrkurinn verður nýttur til að meta mögulegt framhald og taka ákvarðanir um framtíð félagsins.
Kornþurrkun við Húsavík. Verkefnið miðar að því að þróa og sannreyna framleiðsluferla fyrir innlenda fóðurgerð úr staðbundnum hráefnum með nýtingu glatvarma. Með uppsetningu pilot-stöðvar og vísindalegum fóðurtilraunum verða gæði og arðsemi grasköggla staðfest til að efla fæðuöryggi og verðmætasköpun á landsbyggðinni. Lokaafurðin verður aukin þekking á framleiðsluferlum og fóðrunarvirði graskögglana. Ávinningur samfélagsins byggir á auknu fæðuöryggi, bættri landnýtingu, aukinni staðbundinni verðmætasköpun og atvinnutækifæri.
Saman gegn Sóun. Markmið verkefnisins er að miðla til almennings hvernig megi draga úr sóun í gegnum bókasöfn og önnur almannarými. Með verkefninu á að veita stuðning við fjölbreytt samfélagsleg verkefni sem draga úr sóun með viðburðahaldi, fræðslu og vitundarvakningu. SSNE mun leiða saman bókasöfn og aðra áhugasama á starfsvæðinu, til að móta dagskrá sem innifelur í sér t.a.m. skiptimarkaði, viðburði sem hvetja til samvista, fræðslu um hringrásarhagkerfið og reddingakaffi. Hér er verið að horfa til viðburðahalds Amtsbókasafnsins á Akureyri sem mun verða verkefninu til ráðgjafar.
Hér er gott að búa. Kynningarherferð fyrir Norðausturland sem eftirsóknarverðan búsetukost. Markmið verkefnisins er að hvetja fleiri til að setjast að á Norðurlandi eystra og þar með fjölga útsvarsgreiðendum á svæðinu. Árangur herferðarinnar verður mældur með fjölgun íbúa. Tekin verða stutt viðtöl við íbúa á öllu starfssvæði SSNE þar sem dregin verða fram gæði þess að búa á Norðurlandi eystra.
Myndböndin verða sýnd sumarið 2026 á miðlum SSNE og sveitarfélaganna.
Efnahagsleg umsvif á Norðurlandi eystra. Unnið verður með niðurstöður íbúa- og fyrirtækjakananna sem gerðar eru af öllum landshlutum.
Unnar verði styttri og lengri greiningar á stöðu landshlutans. Meðal annars verði horft til vægis ólíkra atvinnugreina, unnin forgangsvísitala upp úr íbúakönnun landshlutanna sem gagnast við val á áhersluverkefnum Sóknaráætlunar Norðurlands eystra, og afkoma ferðaþjónustufyrirtækja í landshlutanum greind.
ATVINNUÞRÓUN OG NÝSKÖPUN
SSNE starfar samkvæmt samningi við Byggðastofnun um atvinnu- og byggðaþróun, þar sem markmiðið er að efla samkeppnishæfni og búsetuskilyrði á Norðurlandi eystra. Á árinu 2025 var lögð áhersla á að greina aðstæður í atvinnulífinu, styðja við ný verkefni og tengja saman ólíka hagsmunaaðila til að skapa betri forsendur fyrir verðmætasköpun og fjölbreytt störf.
Starfsfólk SSNE veitti ráðgjöf til einstaklinga, fyrirtækja og sveitarfélaga og tók þátt í fjölbreyttu námskeiðahaldi í samstarfi m.a. við Byggðastofnun, önnur landshlutasamtök og fleiri aðila. Þá var unnið markvisst að því að kynna styrkjamöguleika á starfssvæðinu, auðvelda fyrirtækjum að sækja um í sjóði og styðja þau í þróunarstarfi.
Nýsköpunarumhverfið á Norðurlandi eystra styrktist enn frekar á árinu 2025. Öflugri hraðlar, hugmyndasamkeppnir og aukin tengsl við fjárfesta og háskólasamfélag sköpuðu frjótt umhverfi fyrir frumkvöðla og fyrirtæki á öllum þroskastigum. Áhersla var lögð á að tengja saman hugmyndir, fjármögnun og þekkingu og þannig styðja við fjölbreyttari atvinnutækifæri og ný tækifæri í landshlutanum.
SSNE vann á árinu töluvert í samstarfi við aðrar stofnanir í stoðkerfi atvinnulífsins, fyrirtæki og aðra ráðgjafa til að efla samráð og bæta þjónustu. Þá tóku tóku fulltrúar samtakanna einnig þátt í alþjóðlegu samstarfi, meðal annars í Noregi þar sem kynnt var Target Circular Strategic Entrepreneur prógrammið, sem snýr að sjálfbærri nýsköpun og hringrásarhagkerfi í boði Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi vestra sem eru í formlegu samstarfi þar um.
Atvinnuráðgjöf
Atvinnuráðgjöf er viðamikill hluti af starfsemi SSNE og er meðal annars í samræmi við samning Byggðastofnunar og SSNE. Ráðgjöfin nær til einstaklinga, fyrirtækja og sveitarfélaga á starfssvæðinu. Ráðgjöfin spannar allt frá almennri ráðgjöf um stofnun fyrirtækja til styrkjasóknar í ýmsa sjóði, svo sem vegna verkefna í Sóknaráætlun Norðurlands eystra. Á árinu var meðal annars unnið að því að efla ráðgjöf SSNE varðandi sjóði RANNÍS, Barnamenningar, Lóu og Matvælasjóð. Áherslan er á að veita almenna atvinnuráðgjöf og stuðla að nýsköpun og stofnun fyrirtækja og standa fyrir fræðslu.
SSNE hefur lagt áherslu á að kynna þessa þjónustu sína og vekja athygli á henni bæði í kynningum og á sínum miðlum.
Auka fjármagn inn á svæðið í gegnum styrktarsjóði
Á árinu var unnið markvisst að því að auka aðgengi að styrkjum og fjárfestingum á Norðurlandi eystra. SSNE hélt vinnustofur, kynningar og ráðgjafarfundi til að styrkja tengsl milli verkefna og sjóða, bæði innlendra og erlendra. Þessi vinna hefur fært fleiri verkefnum tækifæri til fjármögnunar og eflt nýsköpunarstarf í landshlutanum.
Auka fjárfestingar á Norðurlandi eystra
Eitt af áhersluverkefnum Sóknaráætlunar er að auka fjárfestingu á svæðinu. Á árinu 2025 var haldin nýsköpunarkeppnin Norðansprotinn þar sem Upphaf fjárfestingasjóður var styrktaraðili og veitti verðlaunafé til sigurvegara. Þá kom SSNE að englafjárfestaviðburðinum IceBan sem haldinn var í Drift á Akureyri með það að markmiði að fjölga fjárfestum og efla tengslanet þeirra á svæðinu.
Starfsfólk SSNE tók einnig þátt í Nýsköpunarvikunni og nýtti tækifærið til að byggja upp tengslanet fjárfesta, sem nýtist í frekari þróun og stuðning við viðskiptahraðla á borð við Startup Landið.
Nordic Bridge
SSNE tók þátt í NPA-verkefninu Nordic Bridge, sem miðar að því að þróa rafrænan vettvang þar sem opinberir aðilar, fyrirtæki og sveitarfélög geta sett fram bæði sértækar og almennar áskoranir og kallað eftir innsýn og sérfræðiþekkingu háskólasamfélagsins. Markmið verkefnisins er að styrkja tengsl og efla samstarf vísinda og fræða við samfélag og atvinnulíf á Norðurslóðum.
Norðansprotinn
Norðansprotinn er nýsköpunarkeppni þar sem leitað er að áhugaverðustu nýsköpunarhugmyndum Norðurlands. Norðansprotinn er hluti af nýsköpunarferðalagi Norðurlands sem er ætlað að vera leiðarvísir frumkvöðla frá hugmyndarstigi að fjárfestingu. Norðansprotinn er samstarfsverkefni SSNE, SSNV, Háskólans á Akureyri, Háskólans á Hólum, Drift EA, Eims og Hraðsins með veglegum stuðningi frá Upphaf fjárfestingasjóði.
Leitin að Norðansprotanum 2025 hófst 19. maí og voru alls 22 verkefni sem skiluðu inn umsóknum. Af þeim voru valin átta verkefni sem fengu að kynna verkefni sitt fyrir dómnefnd en dómnefndina skipuðu Sesselja Barðdal frá Drift EA, Sverrir Gestsson frá Upphaf fjárfestingasjóði, Jón Ingi Bergsteinsson frá IceBAN samtökum englafjárfesta og Hólmfríður Sverrisdóttur rektors Háskólans á Hólum. Eftir kynningar og spurningar frá dómnefnd stóðu þrjú verkefni upp úr, voru það:
- Norðursnakk- Verkefni sem sameinar íslenskan uppruna, gæði og frumleika í íslensku snakki úr til dæmis harðfiski, þorskroði og byggi. Norðursnakk hlaut titilinn Norðansprotinn 2025 og 500.000 kr. í verðlaunafé.
- Affordable Iceland– vefsíða sem auðveldar ferðamönnum sem koma til Íslands við að skoða landið á sem hagkvæmastan hátt, hlaut verðlaunafé upp á 300.000 kr.
- NorðanStraumur / StreamNorth- Auglýsinga og streymis vettvangur á netinu sem varpar ljósi á viðburði, afþreyingu og umhverfi á Norðurlandi – í beinni og eftir á, hlaut verðlaun upp á 200.000 kr.
Var dómnefnd sammála um að valið hefði verið einstaklega erfitt og greinilegt að mikil gróska í norðlenskum frumkvöðlum.
|
Forvitnir frumkvöðlar Startup Landið Tvö fyrirtæki frá hverjum landshluta tóku þátt í Startup Landið í ár, voru það Snældur og Böggvisbrauð sem tóku þátt frá Norðurlandi eystra. Lokaviðburður Startup Landsins fór fram með pompi og prakt fimmtudaginn 30. október síðastliðinn í Hofi á Akureyri. Þar stigu tólf nýsköpunarteymin á svið og kynntu verkefni sín fyrir boðsgestum. Um 70 manns sóttu viðburðinn og hlýddu á kraftmiklar kynningar teymanna. Startup Landið fer aftur af stað næsta haust.Nánari upplýsingar má nálgast hér. |
|
Starfamessa
Haldin var starfamessa í Háskólanum á Akureyri fyrir nemendur 9. og 10. bekk. Á Starfamessu fengu nemendur tækifæri til að skoða og ræða við fólk sem hefur fjölbreytta atvinnureynslu en yfir 30 fyrirtæki tóku þátt í ár. Mikilvægt er að ólíkar starfsstéttir taki þátt í svona kynningu til að brúa bilið á milli skóla og atvinnulífs. Öllum grunnskólum á starfssvæði SSNE, ásamt MA og VMA var boðið til þátttöku. Þessi nasaþefur af atvinnulífinu gerir ungmenni meðvitaðri um starfsmöguleika og getur auðveldað þeim að velja sinn framtíðarfarveg í gegnum nám og atvinnu.
Þetta var í sjöunda sinn sem starfamessa er haldin af náms- og starfsráðgjöfum grunnskólanna á Akureyri í samstarfi við HA og SSNE.
BLÓMLEGAR BYGGÐIR
Í nýrri Sóknaráætlun Norðurlands eystra er lögð áhersla á blómlegar byggðir sem byggjast meðal annars á ríku menningarlífi, aukinni áherslu á lýðheilsu og að auka farsæld og hamingju íbúa. Á árinu 2025 styrkti SSNE tengslanet menningar innan og utan landshlutans, efldi samstarf sveitarfélaga og menningarstofnana og studdi við fjölbreytt verkefni sem auka þátttöku menntun og skapandi starf um allt svæðið. Áhersla var einnig á hagsmunagæslu í tengslum við menningu og skapandi greinum á árinu í samstarfi við önnur landshlutasamtök og skilaði sér meðal annars í samtali við aðila eins og RÚV og Listahátíð í Reykjavík.
Farsæld barna – Stofnun Farsældarráðs Norðurlands eystra
Í desember 2024 hóf Þorleifur Kr. Níelsson störf sem verkefnastjóri Farsældarráðs Norðurlands eystra hjá SSNE. Starfið er liður í innleiðingu laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna nr. 86/2021 og byggir á viðaukasamningi SSNE við Mennta- og barnamálaráðuneytið um samhæfingu farsældarþjónustu og stofnun svæðisbundins farsældarráðs í landshlutanum.
Á árinu 2025 fór fram umfangsmikil undirbúnings- og samráðsvinna undir stjórn verkefnastjórans, þar sem lögð var áhersla á að virkja alla lykilaðila – bæði sveitarfélög og ríkisstofnanir – til þátttöku í ráðinu. Þessi vinna leiddi til stofnunar Farsældarráðs Norðurlands eystra þann 30. október 2025, þegar undirritaður var samstarfssamningur sveitarfélaganna og samstarfsyfirlýsing þjónustuveitenda ríkis o.fl. um þátttöku og samstarf í ráðinu. Er það í samræmi við 5. gr. laganna um að sveitarfélög skuli stofna svæðisbundin farsældarráð sem vinna fjögurra ára áætlun um svæðisbundna forgangsröðun aðgerða í þágu farsældar barna, með hliðsjón af þingsályktun um stefnu um farsæld barna, framkvæmdaáætlun ríkisins og niðurstöðum farsældarþings.
Fyrsti fundur ráðsins var haldinn 3. desember 2025 og markaði hann upphaf formlegrar samvinnu þeirra fjölmörgu aðila sem sitja í ráðinu. Þar á meðal eru fulltrúar 10 sveitarfélaga í landshlutanum (Akureyrarbær, Dalvíkurbyggð, Eyjafjarðarsveit, Fjallabyggð, Grýtubakkahreppur, Hörgársveit, Langanesbyggð, Norðurþing, Svalbarðsstrandarhreppur og Þingeyjarsveit), auk heilbrigðisstofnana, framhaldsskóla, lögreglu og íþróttahreyfinga. Þá sitja í ráðinu jafnframt fulltrúar foreldraráða og ungmennaráða í landshlutanum.
Ráðið starfar samkvæmt samþykktum starfsreglum og samskiptasáttmála. Með stofnun þess hefur verið stigið mikilvægt skref í átt að samþættri þjónustu og bættri vernd barna í landshlutanum. Áfram verður unnið að mótun og innleiðingu aðgerðaáætlunar ráðsins og eflingu samráðs og samstarfs allra hlutaðeigandi hagaðila.
Menning og skapandi greinar sem grunnur að byggðaþróun
Í Sóknaráætluninni er ríkt menningarlíf og fjölbreytt atvinnustarfsemi meðal forsenda blómlegra byggða. Starf ársins endurspeglaði þessa nálgun, með áherslu á að styðja við skapandi starfsemi sem hluta af sjálfbærri byggðaþróun, efla fagmennsku í menningarstarfi og skapa rými fyrir nýjar hugmyndir og frumkvöðlastarf í skapandi greinum.
Á árinu vann starfsfólk SSNE áfram að því að efla atvinnulíf menningar og skapandi greina. Starf innan málaflokksins er yfirgripsmikið, allt frá því að sá fræjum, stefnumótun, þekkingaruppbyggingu, tengslamyndun, ráðgjöf og til fjárhagsstuðnings við verkefni í landshlutanum, í samræmi við markmið Sóknaráætlunar Norðurlands eystra 2025–2029.
Hagsmunagæsla og samstarf á landsvísu
Starf SSNE byggir á þeirri sýn að efling menningar og skapandi greina í landsbyggðunum krefjist náins samstarfs milli sveitarfélaga, landshlutasamtaka, fagfólks og stofnana. Á árinu 2025 styrktist þetta samstarf verulega, meðal annars með skipun sérstaks verkefnastjóra menningarmála hjá Byggðastofnun sem starfar þvert á landshlutana. Með þeirri ráðstöfun var skapaður skýrari rammi utan um tengingu menningar og byggðaþróunar.
Undir lok árs 2025 samþykkti stjórn Listahátíðar í Reykjavík að menningarfulltrúi úr landsbyggðunum tæki sæti í fulltrúaráði Listahátíðar fyrir hönd Byggðastofnunar, en fyrstu tvö árin mun fulltrúi SSNE gegna þessu hlutverki. Með þessari skipan sameinar Byggðastofnun krafta landshlutasamtaka og er liður í markvissri hagsmunagæslu fyrir skapandi greinar og listafólk í landsbyggðunum. Með aðildinni fá landshlutasamtök og Byggðastofnun tækifæri til að vera virkari bakhjarl starfandi listafólks. Þá skapast jafnframt tækifæri á að vekja athygli á spennandi aðstöðu í öllum landshlutum.
Menningarfulltrúar landshlutasamtaka á landsvísu héldu áfram farsælu samstarfi á árinu afar farsælt samstarf á árinu. Hópurinn hefur unnið þétt saman síðustu ár og nýtt fagreynslu hvers annars við ráðgjöf, þróun verkefna og hagsmunagæslu. vegna atvinnuráðgjafar, hagsmunagæslu og þróun verkefna. Á árinu 2025 var unnið áfram að sameiginlegum verkefnum og upplýsingagjöf til ráðuneyta, niðurstöðusöfnun vegna byggðaáætlunar og samstarfi við fjölbreyttar menningarstofnanir á landsvísu. Með sameiginlegu átaki eflist slagkraftur landshlutanna og sýnileiki skapandi greina víða um land.
Á meðal verkefna ársins var upplýsingagjöf til ráðherra og ráðuneytis, gagnasöfnun og upplýsingagjöf vegna aðgerðar B.9 í byggðaáætlun, samstarf við menningarstofnanir um verkefni líkt og ,,Sinfó í sundi – Söngur lífsins“, efling tengslanets með kynningum fyrir Íslandsstofu og kynningarmiðstöðva faggreina (Myndlistarmiðstöð, Miðstöð íslenskra bókmennta, List fyrir alla, Tónlistarmiðstöð, Sviðslistamiðstöð, Safnaráð, Listahátíð), undirbúningur og þátttaka vegna ráðstefna og málþinga svo sem: ,,Skapandi greinar sem drifkraftur landsbyggða“, ,,Framlag menningar og skapandi greina til verðmætasköpunar“, ,,Tónaflakk//Tónlistarmiðstöðvar“, ,,Eyrarrósin“, ,,Menningarauðlind ferðaþjónustunnar“, ,,Landsbyggðastefna RÚV“ og ,,Öll börn með! Undirbúningur að barnamenningarstefnu Íslands“.
Fundir menningarfulltrúa fara að jafnaði fram rafrænt en tveir fundir á ári eru staðfundir. Annar þeirra fer fram á höfuðborgarsvæðinu að hausti og er þá heill dagur notaður til að funda með hagsmunaaðilum. Sá seinni fer fram að vori og þá misjafnt hver býður heim og skipuleggur dagskrána. Á árinu 2025 fór vorfundur fram í júní á Austurlandi.
Samstarf sveitarfélaga og efling menningarstarfs á Norðurlandi eystra
Menningarfulltrúar sveitarfélagana innan SSNE hafa frá árinu 2024 átt fastan mánaðarlegan rafrænan fundarvettvang. Þessi vettvangur hefur reynst mikilvægt tól til að efla samstarf milli sveitarfélaganna, efla samráð og tryggja betri samfellu í menningarstarfi á svæðinu. Þó slíkur vettvangur skili sér ekki alltaf í afmörkuðum verkefnum er hann mikilvægur til að efla starfsfólk sveitarfélaga, styrkja upplýsingaflæði og móta sameiginlega sýn á hlutverk menningar í samfélagsþróun. Þá hafa einnig sprottið upp úr samtalinu sameiginleg verkefni eins og til að mynda í fyrsta sameiginlega uppbyggingarsjóðsverkefni sveitarfélagana, Hinsegin hátíð á Norðurlandi eystra. Verkefnið sýndi skýrt fram á þann styrk sem felst í þéttara samtali og sameiginlegri nálgun sveitarfélaga í menningarmálum.
Menning og skapandi greinar gegna mikilvægu hlutverki í staðbundinni nýsköpun, atvinnusköpun og samfélagsþróun á landsbyggðinni, og fellur sú nálgun vel að hlutverki SSNE. Því hefur SSNE lagt áherslu á að efla tengslanet menningarfulltrúa, styðja ráðgjöf og stuðning við styrkjasókn og skapa skilyrði fyrir verkefni sem ná til allra byggðarlaga landshlutans. Með aukinni samvinnu, skilvirkara upplýsingaflæði og faglegri greiningu hefur verið unnið markvisst að því að styrkja stoðir menningarstarfs í sveitarfélögunum — bæði til skemmri og lengri tíma.
Fjölbreyttir viðburðir skapa einnig vettvang fyrir nýjar hugmyndir og frumkvöðlastarf innan menningar og skapandi greina. Má þar nefna Krubb hugmyndahraðhlaupið og HönnunarÞing, sem er eina hönnunar- og nýsköpunarhátíð landsins, en einnig smærri viðburði í samstarfi við hagsmunasamtök og sjóði, t.a.m. Rannís, Barnamenningarsjóð, Tónlistarmiðstöð og fleiri.
UMHVERFISMÁL
Umhverfismál skipuðu stóran sess í starfi SSNE á árinu. Haldin voru námskeið og fjölbreyttir samráðsfundir til þess að auka fræðslu og miðla þekkingu um þessi mál milli sveitarfélaga. Árið hefur einkennst af miklum meðbyr í umhverfis- og loftslagsmálum þar sem mikið hefur áunnist og bæði atvinnulífið og opinberir aðilar stefna að sömu markmiðum.
Starfsfólk SSNE hefur sinnt ráðgefandi hlutverki í umhverfis- og loftslagsmálum á árinu og unnið náið með sveitarfélögum að gera landshlutann grænni og loftslagsvænni. Þannig hefur starf SSNE stutt við heildarsýn Norðurlands eystra í umhverfismálum.
Svæðisáætlun um meðhöndlun úrgangs
Metnaðarfull svæðisáætlun um meðhöndlun úrgangs var samþykkt af öllum sveitarfélögum á bæði Norðurlandi eystra og Norðurlandi vestra árið 2023. Mikil vinna hefur þegar verið unnin hjá sveitarfélögunum, bæði við að framfylgja svæðisáætluninni og við að mæta kröfum nýrra laga. Nokkrar aðgerðir hafa reynst erfiðari í afskekktari byggðum, en grenndarstöðvar eru byrjaðar að stinga upp kollinum hjá flestum. Einhver sveitarfélög hafa lokið útboðsferli og önnur eru langt komin. Ekkert sveitarfélaga á Norðurlandi eystra hefur lokið vinnu við allar aðgerðir. Áætlað er í byrjun árs 2026 verði áætlunin endurskoðuð af hálfu SSNE og SSNV , bæði til að brýna aðgerðir og ábyrgðaraðila sem og að uppfæra og setja í nýtt form.
Græn skref SSNE
Græn skref SSNE héldu áfram á árinu 2025 en öll aðildasveitarfélög SSNE eru skráðir þátttakendur verkefninu og hafa þar með skuldbundið sig til að innleiða Græn skref í rekstur sveitarfélaganna. Verkefnið byggir á Grænum skrefum í ríkisrekstri, sem áralöng reynsla er komin á. Græn skref SSNE styðja við sveitarfélögin í innleiðingu lögbundinna skylda í loftslagsmálum, þar sem þau innifela gerð losunarbókhalds, gerð loftslagsstefnu en aðgerðir eru innleiddar samhliða stefnumótunarvinnunni. Þau sveitarfélög sem taka þátt fara þannig yfir innkaup sín með grænum gleraugum, draga úr úrgangsmagni, draga úr orkunotkun húsnæðis og hvetja til notkunar vistvænni samgöngumáta, svo dæmi séu tekin.
Starfsfólk SSNE heldur utan um verkefnið, fundar með tengiliðum verkefnis, stendur fyrir fræðslu, fer yfir gátlista og veitir viðurkenningar þegar skrefi er náð. Nokkur sveitarfélög fengu viðurkenningu fyrir að hafa lokið Grænu skrefi árið 2023-24 og fleiri bættust við á liðnu ári. Má þar nefna Eyjafjarðarsveit og Hörgársveit.
Vorið 2025 fór fram morgunfundur Grænna skrefa á Norðurlandi á Múlabergi á Hótel KEA. Fundurinn var vel sóttur, bæði á staðnum og í gegnum Teams, en fundurinn var haldinn af SSNE, SSNV og Svaninum, með aðkomu Sambands íslenskra sveitarfélaga og LOFTUM.
Á fundinum var lögð áhersla á mikilvægt hlutverk sveitarfélaga í að ná loftslagsmarkmiðum Íslands, farið var yfir mikilvægi áreiðanlegra umhverfisvottana í opinberum innkaupum og kynnt rafræn fræðsla LOFTUM sem styður sveitarfélög í loftslags- og umhverfisstarfi. Þá var fjallað um lagalegar skyldur sveitarfélaga varðandi loftslagsstefnur og losunarbókhald. Fundinum lauk með vinnustofu þar sem fram komu fjölmargar gagnlegar hugmyndir sem munu nýtast í áframhaldandi stuðningi við sveitarfélögin.
Samstarf í umhverfismálum
Á árinu 2025 hélt SSNE reglulega fundi með tengiliðum sveitarfélaga í umhverfis- og loftslagsmálum. Á þeim var meðal annars fjallað um stöðu Grænna skrefa, losunarbókhald, úrgangsmál og orkuskipti. Í kjölfarið var ákveðið að efla enn frekar eftirfylgni og samhæfingu með samræmdri stöðuskýrslu, skýrari verkferlum og auknum stuðningi við sveitarfélög í gerð loftslagsstefna og innleiðingu lagaskyldna. Þá var jafnframt ákveðið að fækka fundum Grænna skrefa og gera þá markvissari, með allt að þremur fundum á ári, þar af mögulega einum staðfundi.
SSNE átti í virku samtali við Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga, Byggðastofnun og önnur landshlutasamtök á árinu 2025. Samstarfið fór meðal annars fram í gegnum samráðshóp Byggðastofnunar um umhverfismál og í vinnuhóp ráðuneytisins um Evrópsku samgönguvikuna, þar sem sveitarfélög innan SSNE hafa verið virkir þátttakendur síðustu ár. Á árinu 2025 var Akureyrarbær eina sveitarfélagið á starfssvæðinu sem tók þátt í verkefninu.
LOFTUM
LOFTUM verkefnið er áhersluverkefni Sóknaráætlunar sem Þekkingarnet Þingeyinga og Símey hafa haldið utan um. Verkefnið hefur það að markmiði að efla þekkingu starfsfólks sveitarfélaga og kjörinna fulltrúa á starfssvæði SSNE í loftlags- og umhverfismálum. Á liðnu ári hefur SSNE markvisst unnið að útbreiðslu og kynningu á öllum námskeiðum og fyrirlestrum sem LOFTUM stendur fyrir. Verkefnið hefur verið kynnt sérstaklega fyrir kjörnum fulltrúum sveitarfélaga með heimsóknum í ýmsar umhverfisnefndir.
SSNE hélt árinu námskeið um líffræðilegan fjölbreytileika í samvinnu við Háskólann á Hólum og Náttúruminjasafn Íslands og gaf í kjölfarið út minnisblað um öll helstu verkefni sem sveitarfélög geta unnið að til að efla líffræðilegan fjölbreytileika í starfi sínu. SSNE hélt einnig námskeið um vistvænar samgöngur þar sem farið var yfir þá þætti sem sveitarfélög geta gert til að draga úr CO2 losun og loftmengun frá samgöngum. Í kjölfarið var gefið út svokallað ákvörðunartré fyrir flug.
Rafræni skólinn hefur haldið áfram að vaxa þar sem allir geta skráð sig inn í skólann og setið þar námskeið sem hafa verið tekin upp og klippt í stutt myndbönd til að einfalda fræðsluna og gera hana aðgengilegri. Hægt er að nálgast efnið hvar sem er, á öllum tímum sólarhringsins.
Orkuskipti á Norðurlandi RECET
SSNE lagði sitt af mörkum í vinnu og viðburðum í RECET verkefninu á árinu. Vefþingið Orkuskipti smábáta í sjávarútvegi var haldið þann 3.apríl í samvinnu Vestfjarðastofu og Eims. Þar fjölluðu sérfræðingar, hagsmunaaðilar og sjómenn um hreinorkuívilnanir, kostnað og áhrif orkuskipta í sjávarútvegi á byggðaþróun (fjöldi?).
Ráðstefnan Akureyri Energy Seminar: Sustainable Solutions for Remote Areas var haldin þann 6.maí í Hofi á Akureyri, í samvinnu við Net Zero Island Network þar sem sérfræðingar, stefnumótendur og hagsmunaaðilar víðsvegar að úr heiminum héldu erindi sem styðja við orkuskipti og grænni samfélög á eyjum og í dreifðum byggðum.
Á árinu var mikil vinna lögð í mótun Aðgerðabanka í orkuskiptum og orkunýtni í samvinnu við Eim og Vestfjarðarstofu. Stærsti hluti aðgerðanna er unnin upp úr tillögum sveitarfélaganna frá RECET-vinnustofunum sem haldnar voru árið 2024. Aðgerðabankinn samanstendur af tæplega 50 aðgerðum í orkuskiptum og orkunýtni sem allar eru sérsniðnar að þörfum íslenskra sveitarfélaga. Vinna hófst við að gera aðgerðabankann opinberan svo að öll sveitarfélög geti nýtt sér hann.
|
NACEMAP – alþjóðlegt samstarf um viðnámsþrótt norðlægra samfélaga SSNE er þátttakandi í NACEMAP-verkefninu, þriggja ára alþjóðlegu samstarfsverkefni sem styrkt er af Interreg Northern Periphery and Arctic Programme. Verkefnið miðar að því að efla viðnámsþrótt afskekktra og strjálbýlla samfélaga á norðlægum svæðum gagnvart hamförum, með auknu samstarfi, miðlun þekkingar og þróun sérsniðinna viðbragðsáætlana. Verkefnið er leitt af írskum og finnskum aðilum, auk þess sem fulltrúar frá Kanada og Íslandi taka þátt. Fulltrúar Íslands eru, ásamt SSNE, Háskólinn á Akureyri og Norðurslóðanetið. Frétt um verkefnið má sjá hér. SSNE lítur á þátttöku í NACEMAP sem mikilvægan þátt í að styrkja viðnámsþrótt sveitarfélaga á starfssvæðinu og telur jafnframt að sú þekking og reynsla sem er til staðar á Norðausturlandi muni nýtast samstarfsaðilum verkefnisins vel. |
Loftslagsstefna Norðurlands eystra Á árinu 2025 samþykktu sveitarfélögin að SSNE setti af stað vinnu við mótun heildstæðrar Loftslagsstefnu fyrir Norðurland eystra í samræmi við nýja Sóknaráætlun Norðurlands eystra 2026-2029. Vinnunni var stýrt af samstarfshópi skipuðum fulltrúum frá öllum sveitarfélögunum. Markmið stefnunnar eru samhljóma landsbundnum markmiðum Íslands í loftslagsmálum. Mótaðar voru 11 aðgerðir sem draga úr losun frá landshlutanum og stuðst var við Aðgerðabanka RECET í orkuskiptum og orkunýtni í þeirri vinnu. Í vinnunni var lagt til að verði stefnan samþykkt þá verði henni framfylgt með því að móta „formlegan samvinnuvettvang“ milli allra sveitarfélaganna til að vinna saman að fyrirliggjandi aðgerðum og til að taka samtaka skref í aðgerðum. Árangurinn verður svo mældur árlega með rafræna og sjálfvirka losunarbókhaldi sveitarfélaganna og verða tölurnar birta opinberlega. Stefnt er að því að stefnan verði afgreidd í sveitarstjórnum allra sveitarfélaga innan SSNE í upphafi árs 2026 og að lokum afgreidd á vorþingi SSNE í mars 2026. |
Sjálfvirkt og rafrænt losunarbókhald fyrir öll sveitarfélög innan SSNE
Á liðnu ári hefur SSNE verið í viðræðum við aðila sem bjóða upp á sjálfvirkar og rafrænar lausnir fyrir losunarbókhald sveitarfélaga. Áhersla er lögð á að finna út hvaða lausn hentar sveitarfélögum innan SSNE best. Talsverð vinna og metnaður hefur farið í að finna út hvernig lausn mun styðja sveitarfélögin í að hagræða í orkunotkun, minnka úrgangslosun og ná yfirsýn yfir kolefnisspor hvers og eins sveitarfélags. Verkefnið er hluti af gildandi Sóknaráætlun landshlutans og er einnig að finna í drögum að Loftslagsstefnu Norðurlands eystra. Viðræður ganga vel og gert er ráð fyrir að endanleg lausn verði komin á fyrri hluta árs 2026.
SAMSTARF
Föstudagsfundir SSNE
SSNE hefur á liðnum árum lagt áherslu að efla upplýsingagjöf til kjörinna fulltrúa og efla samstarf þeirra á milli. Mikilvægur liður í því hafa verið fundir SSNE með kjörnum fulltrúum sveitarfélaganna og framkvæmdastjórum þeirra, svokallaðir föstudagsfundir. Á árinu 2025 voru fundirnir þrír og voru þeir vel sóttir af kjörnum fulltrúum, og eftir atvikum starfsfólki sveitarfélaganna.
Fyrsti fundurinn fjallaði um landbúnað og tækni og var sérstaklega rætt um um nýtingu gervigreindar í landbúnaði. Annar fundur fjallaði um ferðaþjónustu og var í samstarfi við Markaðsstofu Norðurlands, efnistökin voru gjaldtaka og hagræn áhrif. Síðasti fundur ársins fjallaði svo um framlag menningar og skapandi greina. Fundirnir voru afar vel sóttir og góðar umræður sem sköpuðust.
Fyrirtækjaþing á Akureyri og í Langanesbyggð
Þann 13. febrúar fór fram Fyrirtækjaþing Akureyrar í Menningarhúsinu Hofi. Um er að ræða samstarfsverkefni Akureyrarbæjar og SSNE. Þingið var nýtt til að bera kennsl á verkefnin framundan. Mikill kraftur var í fundinum og mörg verkefni urðu til sem nú eru komin til framkvæmda. Eitt af verkefnunum voru reglulegir súpufundir Akureyrarbæjar fyrir atvinnulífið og bera þeir heitið „súpufundir atvinnulífsins“ þar hafa mál verið rædd enn betur sem komu fram á fyrirtækjaþinginu eins og samtarf við Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins. Tækninámið við Háskólann á Akureyri var rætt og framtíð þess í samstarfi við Háskólann í Reykjavík. Framkvæmdir Akureyrarbæjar voru svo kynntar á síðasta fundi ársins.
Þann 11. mars var haldið fyrirtækjaþing í Langanesbyggð. Fyrirtækjaþingið er samstarfsverkefni Langanesbyggðar og SSNE og var liður í undirbúningi á atvinnustefnu sveitarfélagsins.
SSNE hefur boðið öllum sveitarfélögum innan samtakanna að koma að sambærilegri vinnu innan þeirra sveitarfélaga og stendur það boð áfram. Sem dæmi um slíkt er vinna SSNE með Eyjafjarðarsveit þar sem aðstoðað var við greiningu á verkefnum fyrir nefndir sveitarfélagsins.
Fjölmenningarráð SSNE
Fjölmenningarráð var endurskipað í byrjun árs 2024 og eiga öll sveitarfélög innan SSNE fulltrúa í ráðinu. Íbúum í landshlutanum með erlent ríkisfang hefur fjölgað hratt þrátt fyrir að landshlutinn sé enn undir meðaltali yfir landið. Á árinu 2025 fundaði ráðið tvisvar og var megináhersla lögð á að greina helstu áskoranir og þarfir sveitarfélaganna í málefnum innflytjenda.
Tekin var ákvörðun um að vinna með Þekkingarneti Þingeyinga að rannsókninni „Hvað hjálpar innflytjanda“. Markmið rannsóknarinnar er að auka skilning á stöðu, reynslu og samfélagsþátttöku innflytjenda, með áherslu á samskipti þeirra við sveitarfélög, opinberar stofnanir og félagsleg kerfi. Verkefnið mun styðja sveitarfélög við að móta markvissari aðgerðir og bæta þjónustu.
Fyrstu niðurstöður benda til þess að helstu hindranir í aðlögun og samfélagsþátttöku liggi ekki í skorti á vilja innflytjenda, heldur í aðstæðum og skipulagi þjónustu. Verkefni sem stuðla að tungumálastuðningi, félagslegri þátttöku og aðgengilegri upplýsingamiðlun geti því haft veruleg áhrif á inngildingu og velferð innflytjenda á starfssvæði SSNE.
Ungmennaþing SSNE
Ungmennaþing SSNE var ekki haldið árinu, en eftir samtal við starfsfólk ungmennaráðanna var ákveðið að heppilegri tímasetning væri að halda þingið að vori. Stefnt er á að halda ungmennaþing SSNE vorið 2026, en við undirbúning þess verður horft til ungmennaþings Sambands íslenskra sveitarfélaga sem haldið var í desember 2025.
Byggðastofnun
Samstarf landshlutasamtakanna við Byggðastofnun efldist nokkuð á síðasta ári. Þannig eru haldnir reglulegir samráðsfundir Byggðastofnunar með framkvæmdastjórum landshlutasamtakanna, reglulegir fundir verkefnastjóra á sviði atvinnuráðgjafar með sérfræðingum lánasviðs Byggðastofnunar, auk reglulegra funda með starfsfólki á sviði umhverfismála með starfsfólki Byggðastofnunar.
Fagráð atvinnuráðgjafa var stofnað að frumkvæði Byggðastofnunar, í því sitja fulltrúar allra landshlutasamtakanna. Ráðið hittist í nóvember í Hveragerði til að kortleggja hver verkefni ráðsins eiga að vera. Tilgangurinn er að samræma og bæta ráðgjöf landshlutasamtakanna til einstaklinga og fyrirtækja. Ljóst er að mikill kraftur er í mannrauð um allt land sem markmiðið er að nýta betur.
Fagráð Uppbyggingarsjóðs var jafnframt komið á fót og sitja þar fulltrúar allra landshlutasamtakanna ásamt fulltrúa Byggðastofnunar. Tilgangurinn er að innleiða nýtt umsóknarkerfi frá Rannís fyrir sjóðinn sem og að samræma og bæta umsýslu með Uppbyggingarsjóðum.
Þá var komið á formlegra samstarfi við Byggðastofnun um menningarmál eins og hefur komið fram hér að ofan.
Landshlutasamtök
Samtal og samvinna landshlutasamtakanna um land allt er afar mikilvæg, enda eiga landshlutarnir mörg sameiginleg viðfangsefni þótt aðstæður og áskoranir séu ólíkar. Á árinu 2025 var SSNE í forsvari fyrir óformlegt samstarf samtakanna, og tók framkvæmdastjóri SSNE meðal annars þátt í fundum Stýrihóps stjórnarráðsins um byggðamál sem fulltrúi landshlutasamtakanna. Formenn og framkvæmdastjórar landshlutasamtaka funduðu einnig bæði í tengslum við Landsþing og Fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna.
Á hverju ári árinu var sumarfundur formanna og framkvæmdastjóra landshlutasamtakanna haldinn á Hvolsvelli, þar sem fjallað var um sameiginleg markmið, tækifæri og áskoranir í byggða- og atvinnumálum á landsvísu.
Haustfundur atvinnuráðgjafa, sem fer milli landshluta ár hvert, og Byggðaráðstefna Byggðastofnunar, sem haldin er annað hvert ár, fóru í ár fram samhliða á Skútustöðum í Mývatnssveit. Viðburðirnir heppnuðust báðir vel og voru báðir vel sóttir.
Samstarf landshlutasamtakanna verður æ mikilvægari hluti af starfsumhverfi SSNE og hefur styrkt getu allra landshlutanna til að vinna að sameiginlegum markmiðum og lausnum, hvort sem um er að ræða byggðamál, atvinnuþróun, umhverfismál eða menningu.
Eimur
SSNE er einn af bakhjörlum Eims sem er samstarfsverkefni með umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti, Landsvirkjun, Norðurorku, Orkuveitu Húsavíkur, og SSNV. Markmiðið með Eimi er að bæta nýtingu auðlinda á Norðurlandi með verðmætasköpun, sjálfbærni og nýsköpun að leiðarljósi. Framkvæmdastjóri SSNE sat í stjórn Eims árið 2025.
Fjölmörg áhugaverð verkefni voru unnin á vettvangi Eims á árinu og má þar helst nefna útgáfu mælaborðs um olíusölu á Íslandi og skýrslu verkefnastjóra um Grænan iðngarð á Bakka. Þá hélt Eimur vel heppnaða stóra ráðstefnu á Húsavík þar sem vinnan á Bakka var kynnt. Annars má nálgast allar upplýsingar og fréttir af starfsemi Eims á heimasíðu þeirra, www.eimur.is.
Markaðsstofa Norðurlands
Nokkur samstarfsverkefni voru unnin á árinu með Markaðsstofu Norðurlands og má þar t.a.m. nefna vinnu SSNE með Markaðsstofu Norðurlands í tengslum við gerð stöðugreiningar og aðgerðaáætlunar fyrir ferðaþjónustu í Þingeyjarsveit.
SSNE á jafnframt fulltrúa í stjórn MN, en nú situr Hlynur Jóhannsson í stjórninni fyrir hönd SSNE.
GREININGARVINNA
Eitt af verkefnum SSNE er að halda saman tölfræðilegum upplýsingum um landshlutann og hefur starfsfólk SSNE verið að skoða hvernig sé hægt að efla upplýsingagjöf um stöðu landshlutans og ólíkra sveitarfélaga og atvinnugreina innan hans. SSNE hefur ásamt öðrum landshlutasamtökum og Byggðastofnun lendið tekið þátt í að gera bæði íbúakannanir og fyrirtækjakannanir sem gerðar eru reglulega. Þá heldur SSNE utan um lýðfræðilega þróun í landshlutanum.
Fyrirtækjakönnun
Fyrirtækjakönnun landshlutanna er sameiginlegt verkefni allra landshlutasamtaka á landsbyggðinni og Byggðastofnunar. Hún er ætluð bæði stórum og smáum fyrirtækjum, óháð rekstrarformi, og hefur það markmið að greina stöðu fyrirtækja og meta hvernig hið opinbera geti stutt þau best óháð staðsetningu.
Í könnuninni er spurt um væntingar fyrirtækja, eðli og rekstrarumhverfi þeirra, áskoranir og tækifæri. Þá er einnig kannað hvernig fyrirtækin meta stuðning eða hindranir af hálfu hins opinbera.
Síðasta fyrirtækjakönnun kom út árið 2022 og stóð undirbúningur að næstu könnun yfir árið 2024. Hluti spurninganna helst óbreyttur milli ára til að tryggja samanburðarhæfi, en öðrum er breytt eða bætt við eftir því sem þurfa þykir með hliðsjón af þróun í atvinnulífi og samfélagi.
Til undirbúnings var fenginn listi fyrirtækja á starfssvæði SSNE frá Creditinfo með 1.256 virkum fyrirtækjum, en aðeins 20% þeirra höfðu skráð netfang. Talsverð vinna fór því í að bæta við netföngum og uppfæra eldri fyrirtækjalista frá fyrri könnun. Að lokinni vinnu var könnunin send út til 1.024 fyrirtækja í mars 2025. Auk þess voru útbúnir dreifimiðar með QR-kóða og fyrirtæki hvött til þátttöku á vef ssne.is og samfélagsmiðlum.
Þátttaka í könnuninni á Norðurlandi eystra nam 212 fyrirtækjum, sem er 13% aukning frá síðustu könnun. Hægt er að greina niðurstöður eftir þremur sérsvæðum landshlutans: Akureyri, Eyjafirði og Þingeyjarsýslu. Þingeyjarsýsla var sérstaklega áberandi hvað aukningu varðar, en þátttaka þar jókst um 67% frá könnuninni 2022.
Úrvinnsla hófst á síðari hluta ársins 2025 og verður fyrsta samantekt kynnt á vormánuðum 2026. Niðurstöður munu veita mikilvæga innsýn í rekstrarumhverfi fyrirtækja á Norðurlandi eystra og styðja við forgangsröðun verkefna í atvinnu- og byggðaþróun á komandi árum.
Áhrif rekstrarstöðvunar PCC
Í september 2025 var framkvæmd könnun á áhrifum rekstrarstöðvunar PCC á Bakka að beiðni Norðurþings. Tekinn var saman listi yfir verktaka og þjónustuaðila á Húsavík og í nágrenni og þeim send spurningakönnun þar sem spurt var um áhrif rekstrarstöðvunar PCC á þeirra fyrirtæki m.t.t. verkefnastöðu, afkomu og starfsmannahalds. Spurningar könnunarinnar voru unnar af starfsfólki SSNE í samráði við Norðurþing og einnig var haft samráð við Vífil Karlsson, hagfræðing. Könnunin var send út á 40 rekstraraðila og bárust svör frá 18 aðilum (sjá Byggðaráð Norðurþings 507. fundur).
Vífill Karlsson vann síðar greiningu á áhrifum af skerðingu á framleiðslugetu Norðuráls í október 2025. Þá er til skoðunar hjá Byggðastofnun Espon verkefni um rannsókn á áhrifum rekstrarörðugleika stórra fyrirtækja á nærsamfélög þeirra og getu til að bregðast við þeim áhrifum, þar sem þessi tvö dæmi væru nýtt sem samanburðartilvik (case studies).
Lýðfræði landshlutans
Íbúar á starfsvæði SSNE voru 32.026 talsins 1. janúar 2025 og hafði fjölgað um 452 frá 1. janúar 2024, sem jafngildir 1,4% fjölgun. Á sama tíma var fjölgun á landsvísu 1,5%.
Í landshlutanum varð hlutfallsleg fjölgun mest í Hörgársveit þar sem íbúum fjölgaði um 56 sem nemur 7,1%. Næst mest var hlutfallsleg fjölgun í Langanesbyggð þar sem íbúum fjölgaði um 20 sem nemur 3,7%.
Í tveimur sveitarfélögum fækkaði íbúum á milli ára, þó aðeins um 7 í hvoru. Í Fjallabyggð nam þessi fækkun -0,4% en í Grýtubakkahreppi nam fækkunin -1,8%.
|
Sveitarfélag |
Fjöldi 1.1.2025 |
Fjöldi 2024 |
Δ 24-25 |
Δ% 24-25 |
|
Akureyrarbær |
20.050 |
19.812 |
238 |
1,2% |
|
Dalvíkurbyggð |
1.906 |
1.866 |
40 |
2,1% |
|
Eyjafjarðarsveit |
1.184 |
1.162 |
22 |
1,9% |
|
Fjallabyggð |
1.966 |
1.973 |
-7 |
-0,4% |
|
Grýtubakkahreppur |
389 |
396 |
-7 |
-1,8% |
|
Hörgársveit |
847 |
791 |
56 |
7,1% |
|
Langanesbyggð |
560 |
540 |
20 |
3,7% |
|
Norðurþing |
3.114 |
3.081 |
33 |
1,1% |
|
Svalbarðsstrandarhreppur |
504 |
491 |
13 |
2,6% |
|
Tjörneshreppur |
53 |
52 |
1 |
1,9% |
|
Þingeyjarsveit |
1.453 |
1.410 |
43 |
3,0% |
|
Samtals |
32.026 |
31.574 |
452 |
1,4% |
Mannfjöldatölur fyrir 1. janúar 2026 liggja ekki fyrir hjá Hagstofunni, en samkvæmt tölum frá 3. ársfjórðungi fjölgaði íbúum á Norðurlandi eystra fjölgað um 314 (1,0% ) á fyrstu 9 mánuðum ársins 2025.
FJÁRMÁL OG REKSTUR
Ársreikningur 2024
Níels Guðmundsson löggiltur endurskoðandi hjá Enor ehf kynnti endurskoðaðan ársreikning fyrir stjórn á fundi þann 17. mars 2024 og var ársreikningurinn staðfestur af stjórn sama dag. Ársþing samþykkti reikninginn á ársþingi SSNE 2.-3. apríl.
Helstu niðurstöður rekstrar SSNE fyrir árið 2024 voru sem hér segir:
Rekstrartekjur voru samtals 415,7 m.kr. en gjöld án fjármagnsliða námu 411,9 m.kr. Fjármunatekjur voru samtals 5,3 m.kr. og því var hagnaður á rekstri félagsins árið 2024 sem nam rúmum 9 m.kr. sem er aðeins minna en áætlun ársins sem gerði ráð fyrir 9,8 millj. kr. hagnaði.
Ársreikningur 2025
Níels Guðmundsson löggiltur endurskoðandi hjá Enor ehf kynnti endurskoðaðan ársreikning 2025 fyrir stjórn á fundi þann 5. mars 2025 og var ársreikningurinn staðfestur af stjórn sama dag. Ársreikningurinn er síðan lagður fram á ársþingi 26. marsl til staðfestingar.
Helstu niðurstöður rekstrar SSNE fyrir árið 2024 voru sem hér segir:
Rekstrartekjur samtakanna á árinu 2025 námu kr. 432,3 m.kr. en voru kr. 415,7 m.kr. árið 2024. Rekstrartap ársins nam kr. 3,1 m.kr. í samanburði við kr. 9,2 m.kr. rekstrarafgang árið 2024. Heildareignir samtakanna í árslok 2025 námu kr. 273,6 m.kr. og eigið fé var 58,4 m.kr.
Lausafjárstaða SSNE var ágæt á árinu og var í árslok tæpar 222 m.kr. (hækkun um 62 m.kr. milli ára), en stærsti hluti lauss fjár eru úthlutaðir, ógreiddir styrkir fyrri ára.
Endurskoðuð fjárhagsáætlun 2025
Fyrstu drög að fjárhagsáætlun ársins 2025 voru lögð fram á ársþingi í mars og var þá gert ráð fyrir tæplega 200 þ.kr. hagnaði af rekstri félagsins.
Endurskoðuð fjárhagsáætlun fyrir 2025 var kynnt á aukaþingi SSNE í október og var þá gert ráð fyrir að ríflega 2,7 m.kr. tapi.
ÁLYKTANIR, UMSAGNIR OG BÓKANIR STJÓRNAR
og áskoranir fram með formlegum hætti. Á fundum stjórnar eru slík mál tekin til umræðu og stjórn bókar um málin. Framkvæmdastjóri kemur bókunum stjórnar á framfæri við viðeigandi aðila, stofnanir og ráðuneyti.
70 fundur, 5. febrúar 2025
Á fundinum var eftirfarandi bókun gerð vegna Reykjavíkurflugvallar:
Stjórn SSNE tekur undir ályktanir sveitarstjórna á Norðurlandi eystra sem og yfirlýsingu Miðstöðvar sjúkraflugs á Íslandi þar sem lýst er yfir miklum áhyggjum vegna lokunar flugbrauta á Reykjavíkurflugvelli. Þessi lokun mun hafa alvarlegar afleiðingar fyrir sjúklinga sem þurfa á bráðri læknisþjónustu að halda og er það er óásættanlegt að lífslíkur og batahorfur sjúklinga séu í hættu vegna þessara takmarkana.
Stjórn SSNE krefst tafarlausra aðgerða til að tryggja aðgengi sjúkraflugvéla að Reykjavíkurflugvelli, þar sem þetta er lífsnauðsynlegt fyrir veika og slasaða af stærstum hluta landsins. Það er skýr krafa að Reykjavíkurborg, Innviðaráðuneyti, ISAVIA og Samgöngustofa axli ábyrgð og tryggi opnun og rekstraröryggi flugbrauta 13 og 31 án tafar.
Á fundinum var eftirfarandi bókun gerð vegna samráðs um breytingar á skilyrðum tíðniheimilda:
Ríkið standi við loforð um uppbyggingu farsímanets
Greinargerð Fjarskiptastofu upplýsir um framgang og stöðu fyrir uppbyggingu farnets á stofnvegum landsins. Nánar tiltekið breytingar á skilmálum háhraðanets á stofnvegum á grunni úthlutunar tíðnisviða á árinu 2023. Sett var kvöð á fjarskiptafyrirtækin að koma að uppbygginu háhraðanetskerfi samstarfi við Öryggisfjarskipti ehf., á þeim stofnvegum þar sem markaðsbrestur er fyrir hendi.
Ríkið standi við gefin loforð
Greinargerðin upplýsir að Öryggisfjarskipti ehf. muni vegna fjárskorts á árinu 2025 ekki geta staðið við sinn hluta samstarfsins. Tillaga Fjarskiptastofu er að seinka tilgreindum frestum á kvöð fjarskiptafyrirtækja um uppbyggingu kerfisins um eitt ár eða til ársloka 2027. Stjórn SSNE tekur undir með öðrum landshlutasamtökum og harmar þessa stöðu sem hér er kominn upp og skora á stjórnvöld að bregðast nú þegar við og veita Öryggisfjarskiptum ehf. fjármagn á árinu 2025 til að verkefnið haldi áætlun. Tryggja verður að farnet þjóni vegfarendum um land allt jafnt íbúum sem ferðamönnum og setja verður sérstaklega í forgang þá vegkafla þar sem ekkert farnetssamband er til staðar í dag. Sömuleiðis þarf að tryggja að samskiptakerfi viðbragðaðila verði byggt upp samhliða.
Landshlutasamtök hafi sæti við borðið
Sveitarfélög og landshlutasamtök þeirra hafa ekki haft beina aðild að framgangi þessa verkefnis. Í ljósi þeirrar stöðu sem nú er kominn upp er það krafa sveitarfélaga að þau verði kölluð til samstarfs. Því er gert að tillögu að sveitarfélög eða landshlutasamtök verði tilgreind í 2. tölulið um Tíðniheimild Öryggisfjarskipta í 9. kafla greinargerðar um „Samandregin áform FST um breytingar á skilyrðum tíðniheimilda“.
71. fundur, 17. mars
Umsögn um Þjóðferjuleiðir, 120. mál.
Umsögn um Skipulag haf- og strandsvæða og skipulagslög, 147. mál.
72. fundur, 31. mars
Umsögn um Tillaga til þingsályktunar um Borgarstefnu, 158. mál.
Umsögn um Tillögu til þingsályktunar um dreifingu starfa, 174. mál.
Umsögn um Tillögu til þingsályktun um fasta starfsstöð þyrlu Landhelgisgæslunnar á Akureyri, 31. mál.
73. fundur, 7. maí
Á fundinum var eftirfarandi bókun gerð vegna Flugþróunarsjóðs og stöðu hans:
Stjórn SSNE skorar á stjórnvöld að tryggja fullnægjandi fjármögnun Flugþróunar-sjóðs og að þróa reglur hans þannig að hann sé betur samkeppnishæfur til að sinna hlutverki sínu varðandi uppbyggingu flugs til lengri tíma. Reynslan nú af flugi EasyJet um Akureyrarflugvöll hefur verið ákaflega góð og hefur haft umtalsverð jákvæð samfélagsleg áhrif.
Til að tryggja áframhaldandi eftirspurn og viðveru á markaði þarf að tryggja markaðs- og leiðaþróunarstuðning. Keflavíkurflugvöllur býður upp á hvatakerfi sem taka mið af lengri tíma og vaxtarmöguleikum. Brýnt er að Flugþróunarsjóði sé gert kleift að veita sambærilegan stuðning til lengri tíma og með meiri sveigjanleika en nú er.
74. fundur, 4. júní
Á fundinum var eftirfarandi bókun gerð vegna stöðu verksmiðju PCC BakkiSilicon á Bakka við Húsavík:
Stjórn þakkar fyrir kynninguna og hvetur Alþingi og ríkisstjórn Íslands til að bregðast skjótt við þeim aðstæðum sem nú eru uppi varðandi starfsemi PCC BakkiSilicon á Bakka við Húsavík. Stjórn SSNE leggur jafnframt áherslu á að aukinn kraftur verði settur í uppbyggingu græns iðngarðs við Bakka, að hálfu ríkisins, til að nýta sem best þær fjárfestingar sem ríkið hefur þegar farið í þar vegna uppbyggingarinnar, s.s. orkuöflun, línulagnir, hafnarmannvirki og gangnagerð. Enn fremur að Alþingi beiti sér fyrir því að í framkvæmdaáætlun Landsnets og kerfisáætlun 2025-2034 verði tvítenging Bakka forgangsatriði en ekki fyrirséð þörf til lengri tíma. Mikilvægt er fyrir frekari atvinnuuppbyggingu í landshlutanum að tvítengingin verði á framkvæmdaáætlun með skýra tímasetningu og fjármögnun.
Á fundinum var eftirfarandi bókað um verklag við endurskoðun Samgöngu- og innviðastefnu SSNE:
Stjórn taki afstöðu til þess árlega hvort ástæða sé til að endurskoða samgöngu- og innviðastefnu SSNE, þegar fyrirhugað er að leggja fram nýja samgönguáætlun stjórnvalda, eða þegar stórar breytingar verða í samgöngum eða innviðum innan landshlutans. Jafnframt skal taka stefnuna til umfjöllunar á þingi SSNE einu sinni á kjörtímabili. Starfsfólk SSNE vinni árlega einfalda stöðuskýrslu þar sem farið er yfir framgang aðgerða, þá einkum í tengslum við gildandi samgöngu- og innviðastefnu SSNE. Skýrslan verði kynnt aðildarsveitarfélögunum.
Umsögn um Kerfisáætlun Landsnets 2025-2034.
75. fundur, 4. september
Umsögn vegna áforma um gerð atvinnustefnu á Samráðsgátt stjórnvalda, S-144/2025.
76. fundur, 25. september
Umsögn vegna Þingsályktunartillögu um Borgarstefnu fyrir árin 2025-2040, 85. mál.
Umsögn vegna Þingsályktunartillögu um fasta starfsstöð þyrlu Landhelgisgæslunnar á Akureyri, 16. mál.
Umsögn um Fjárlög 2025, 1. mál.
77. fundur, 6. nóvember
Á fundinum var eftirfarandi bókað vegna viljayfirlýsingar umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Landsnets og Rarik um eflingu raforkukerfis á norðausturhorni landsins:
Stjórn Samtaka sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra (SSNE) fagnar því sérstaklega að í dag hafi verið undirrituð viljayfirlýsing milli umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Landsnets og Rarik um eflingu raforkukerfis á svæðinu.
Viljayfirlýsingin, sem kveður á um lagningu 33 kV strengs frá Vopnafirði til Þórshafnar og áform um 132 kV flutningslínu frá Kópaskeri til Þórshafnar, markar stórt framfaraskref fyrir orkuöryggi, atvinnuuppbyggingu og byggðaþróun á Norðausturlandi.
Jafnframt er það sérstakt fagnaðarefni að einnig verði farið í að byggja nýtt 132 kV tengivirki á Bakka við Húsavík, sem auðveldar tengingu nýrra stórnotenda og styður við þróun atvinnulífs og orkutengds iðnaðar á svæðinu.
Stjórn SSNE bendir á að þessar aðgerðir eru í fullu samræmi við áherslur Samgöngu- og innviðastefnu SSNE 2023–2033, þar sem lögð er megináhersla á að tryggja tengingu Þórshafnar og Langaness við flutningskerfi landsins og að bæta orkuöryggi og flutningsgetu raforku á Norðurlandi eystra.
Viljayfirlýsingin er áþreifanlegt viðbragð stjórnvalda gagnvart stefnumótun og sameiginlegri hagsmunagæslu landshlutans. Ljóst er að um milljarða fjárfestingu er að ræða, sem á eftir að skila miklum samfélagslegum og efnahagslegum ávinningi bæði til landshlutans og þjóðarbúsins í heild.
Stjórn SSNE lýsir yfir vilja sínum til að vinna áfram með Landsneti, Rarik og stjórnvöldum að framgangi verkefnanna og heildstæðri þróun orkuinnviða á svæðinu. Þetta er stór áfangasigur fyrir íbúa, atvinnulíf og samfélög á Norðurlandi eystra – og mikilvægt skref í átt að jafnvægi, öryggi og tækifærum um allt land.
78. fundur, 3. desember
Á fundinum var eftirfarandi bókað vegna erindis frá sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar vegna stöðu Kristnesspítala:
Lagt fram erindi frá sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar vegna stöðu Kristnesspítala frá 20. nóvember síðastliðnum og þau neikvæðu áhrif sem breytingarnar kunna að hafa á aðgengi íbúa á Norðurlandi til endurhæfingarþjónustu. Fleiri sveitarstjórnir á svæðinu hafa tekið undir erindi sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar á síðustu dögum.
Stjórn SSNE tekur undir áhyggjur Eyjafjarðarsveitar af því að niðurskurður á sólarhringsþjónustu og lokun endurhæfingarúrræða um helgar á Kristnesspítala geti skert raunverulegt aðgengi margra skjólstæðinga að nauðsynlegri þjónustu.
Stjórn SSNE lýsir jafnframt yfir áhyggjum af þeirri heildarmynd sem blasir við í heilbrigðisþjónustu á svæðinu; mönnunarvandi, takmarkað pláss á stofnunum og brothættur rekstrargrundvöllur lykilúrræða eins og Kristnesspítala skapa óásættanlega óvissu fyrir íbúa svæðisins.
Stjórnin telur brýnt að heilbrigðisyfirvöld bregðist skjótt við og tryggi að aðgengi að heilbrigðisþjónustu á landinu öllu verði ekki skert heldur styrkt, og að sérstaklega verði hugað að stöðu og framtíð endurhæfingarþjónustu á Norðurlandi. Stjórn SSNE hvetur heilbrigðisráðherra til að grípa til viðeigandi aðgerða án tafar, í samráði við viðkomandi stofnanir og sveitarfélög á svæðinu, með það að markmiði að tryggja öryggi, heilsu og lífsgæði íbúa og styðja við sjálfbæra nýtingu heilbrigðiskerfisins.
Á fundinum var eftirfarandi bókað vegna stöðu Háskólans á Akureyri og þróun hans til framtíðar:
Stjórn SSNE þakkar fyrir kynninguna. Stjórn SSNE leggur áherslu á að Háskólinn á Akureyri sé nú sem áður sjálfstæður háskóli með sterka stöðu á landsvísu. Mikilvægt er að tryggja að skólinn hafi fjármögnun sem endurspeglar raunverulegar þarfir hans, þannig að hann geti mætt vaxandi þörfum nemenda, aukið framboð náms í takt við þarfir atvinnulífs og samfélags. Stjórn SSNE hvetur stjórnvöld til að styðja við áframhaldandi uppbyggingu Háskólans á Akureyri og fjárfesta í þróun hans til framtíðar.
Umsögn um Drög að atvinnustefnu Íslands – vaxtarplan til 2035 á Samráðsgátt, S-226/2025.